Tuesday, 19th of September 2017

๑๒.กัณฑ์ฉกษัตริย์ ๓๖ พระคาถา

                                                                 กัณฑ์ฉกษัตริย์

                                        ขณะนั้นไทธิเบศร์                                       เวสสันดรท้าวผู้ทรง

                        พระพรตอยู่ในดง                                                        ด้วยอนงค์นาถมัทรี

                                        ครั้นสดับสรรพสำเนียง                              สนั่นเสียงก้องพงพี

                        หวาดหวั่นพรั่นฤดี                                                      ตื่นตะลึงละลืมฌาน

                                        ตรัสเรียกนางโฉมยง                                   ว่าเจ้าจงทรงฟังสาร

                        เสียงใดในดงดาน                                                        สะท้านป่าประหลาดจริง

                                        ฉงนอยู่มิรู้ที่                                                  ต่อจะมีเหตุสักสิ่ง

                        เจ้าเอ๋ยอย่าเฉยนิ่ง                                                         เราสองรามาจะไป

                                        สู่ยังเนินสิงขร                                              จะดูก่อนให้แน่ใจ

                        ตรัสพลางพาทรามวัย                                                 จรคลาไคลขึ้นคีรี

                                        ทอดพระเนตรดูเห็นหมด                          พลราชรถเรียบวิถี

                        อัดแน่นแสนโยธี                                                         แลพิลึกกึกก้องป่า

                                        ชะรอยว่าปัจจามิตร                                     คุมกันคิดพร้อมยกมา

                        ตีชิงเอาพารา                                                                ฆ่าบิดาคณาวงศ์

                                        เสียแล้วเข้าสืบเสาะ                                     จึงจำเพาะเพื่อประสงค์

                        จับเราเป็นมั่นคง                                                          เหมือนพี่คิดไม่ผิดเพี้ยน

                                        อนิจามัทรีเอ่ย                                               กรรมใดเลยมาตามเบียน

                        เราสองได้จากเจียน                                                     มาอยู่ป่าเวทนากาย

                                        แล้วยังมิพ้นภัย                                             เขาจงใจคิดจองหมาย

                        จะฆ่าเราให้วอดวาย                                                    ชีพสิ้นสูญประยูรปราณ

                                        เราสองนี้อุปมา                                            ดังมฤคาในดงดาน

                        ยังมีพวกนายพราน                                                     ชวนกันกลุ้มรุมทิ่มแทง

                                        ให้ถึงแก่ความตาย                                       จักแจกจ่ายจะปันแบ่ง

                        จะเอาไปคั่วแกง                                                           ตามน้ำจิตเจตนา

                                        พี่หมายเหมือนตัวเรา                                  มาเนาในไพรพฤกษา

                        เสียแล้วยังจะมา                                                           พลอยม้วยด้วยบิดุมารดร

                                        วรนาถมัทรีฟัง                                             วัจนังนรินทร

                        พิศดูพวกนิกร                                                               ทั่วหนแห่งตำแหน่งพล

                                        คิดหยั่งสังเกตแน่                                         มั่นแม่นแท้ในกระมล

                        ดีร้ายเจ้าสากล                                                               กรุงสญชัยพระบิดา

                                        คะนึงถึงโอรสศรี                                         ยกโยธีท้าวออกมา

                        สมดังอำมรินทรา                                                        เธอประสาทปรสิทธิ์พร

                                        คิดพลางนางเทวี                                          ก้มเกศีชุลีกร

                        ข้าแต่นรินทร                                                                อย่าได้พรั่นหวั่นพระทัย

                                        ด้วยท้าวคิดประสงค์                                    จำนงปลงมโนใฝ่

                        เพื่อจักจะตรัสไตร                                                       โปรดสรรพสัตว์ในโลกี

                                        ควรฤๅมาย่อท้อ                                            ต่ออรินทร์พวกไพรี

                        เช่นนี้แล้วป่วยที่                                                           ถือปรารถนาไว้ช้านาน

                                        อันข้ามัทรีนึก                                               จะว่าศึกก็ผิดการณ์

                        จะเป็นพระผู้ผ่าน                                                        กรุงสีพีกรีพลมา

                                        รับท้าวเข้านคร                                             ให้สั่งสอนราษฎร์ประชา

                        ได้ดังท้าวพันตา                                                           เธอลงมาประสาทสรรค์

                                        จึงองค์พระฤๅษี                                            ฟังมัทรีเจ้าจาบัลย์

                        ท้าวสะทึกพระทัยพลัน                                              เห็นด้วยนางพลางตอบไป

                                        ว่าจริงแล้วแลเจ้า                                          พี่นี้เล่าคิดเพื่อนไขว้

                        ชะรอยกรรมจำบังใจ                                                   ให้หฤทัยพ่อืนกลัว

                                        หากเจ้าเตือนสติ                                           สมาธิคืนคงตัว

                        คิดมาก็น่าหัว                                                                อนิจจังไม่หยั่งเห็น

                                        มาตรว่าปัจจามิตร                                        มาตามติดต่อแค้นเข่น

                        ถึงจักจะตายเป็น                                                          ไม่เสียดายแก่ชีวา

                                        ตั้งจิตคิดผูกพัน                                             หยุดหน่วงมั่นเอาโพธิญาณ์

                        ว่าแล้วหน่อพุทธา                                                        เธอตรัสชวนมิ่งมัทรี

                                        เสด็จจรจากจอมผา                                      กลับคืนมายังกุฎี

                        ขึ้นเขาไปสู่ที่                                                                 แผ่ไมตรีจำเริญฌาน

                                        หลับตาตั้งสติ                                                ตามลัทธินักสิทธิ์สาร

                        ถาวรเหมือนก่อนการ                                                 สำราญใจในอาศรม

                        ปางนั้นพระบาท                     สญชัยธิราช                              มีมโนชื่นชม

ตรัสแก่ผุสดี                              ผู้ปิ่นปักสนม                                    พี่จะไปอาศรม                 แต่ผู้เดียวก่อน

                        ครั้นจักคลาไคล                       พร้อมกันเข้าไป                       เกลือกจะเป็นอาวรณ์

วิโยคโศกศัลย์                           ชีวันม้วยมรณ์                                  เจ้าจงงดผ่อน                    จรไปภายหลัง

                        ให้เจ้าชาลี                                 กัณหากระษัตรี                        สองศรีหยุดยั้ง

อยู่คอยจรเต้า                            ตามเข้าไปยัง                                    กุฎีทีหลัง                           เป็นลำดับกัน

                        แล้วเอื้อนโองการ                    ตรัสแก่ทวยหาญ                      โยธาข้าขัณฑ์

ให้บ่ายพลบท                           ราชรถคชวัน                                    ไว้เรียบเรียงรัน                ผันหน้าสู่เมือง

                        สั่งเสร็จเสด็จลง                       จากคเชนทร์ทรง                     ฉลองบาทบรรเทือง

บังคมประนมกร                     บทจรย่างเยื้อง                                  เสนานองเนือง                แห่ล้อมพร้อมไป

                        สู่บรรณศาลา                            ท้าวทอดทัศนา                         มุ่งแลแต่ไกล

เห็นองค์ดาบส                         โอรสยศไกร                                     มัทยังนั่งใน                      อาศรมสังวร

                        หมดจดงดงาม                         เลิศโลกทั้งสาม                        ฦๅนามขจร

สละจากกิเลส                           วิเศษสมพร                                       สญชัยนรินทร                 ชมพลางจรคลา

                        ฝ่ายว่าพระเวส-                        สันตโรเพศ                               ลืนเนตรทัศนา

เห็นองค์ทรงฤทธิ์                    บพิตรบิดา                                         ท้าวเสด็จมาหา                 ถึงอาศรมสถาน

                        ตรัสชวนทรามวัย                    ผู้เพื่อนเข้าใจ                            จรไปมินาน

รับเสด็จบิดา                             มานั่งยังสถาน                                 แล้วท้าวกราบกราน        ประณตบทบงสุ์

                        สญชัยจอมกษัตริย์                   ท้าวยกพระหัตถ์                      ลูบหลังสององค์

คั่งเคล้าชลนา                           โศกาพิศวง                                       ด้วยหน่อพุทธพงศ์          พึ่งพานพบกัน

                        ครั้นคลายสงสาร                     ท้าวเอื้อนโองการ                    ตรัสถามด้วยพลัน

ว่าสุดรักพ่อ                               ผู้จำเริญขวัญ                                     ซึ่งเจ้าจอมธรรม์              อยู่ในพนาลี

                        บังเกิดกองทุกข์                        โรคร้ายไข้ขุก                           เบียดเบียนกายี

ฤๅสัตว์ทั้งหลาย                       อันร้ายราวี                                        ให้เสียขันตี                       พระลูกทั้งสอง

                        หนึ่งผลาผลไม้                         เที่ยวเสาะแสวงได้                  เช้าเพลพอคล่อง

ฤๅไม่ครันฉัน                           เผือกมันทั้งผอง                               ขวัญพ่อหม่นหมอง        เคืองเข็ญเป็นไฉน

                        เวสสันตรัง                               สดับวัจนัง                                 บังคมทูลไท

ข้าแต่ปิ่นเกล้า                           ผู้เจ้าภพไตร                                      อันความโรคภัย               บ่ได้ใกล้กลาย

                        แต่เกล้ากระหม่อมฉาน          ทนทุกข์ทรมาน                       ลำบากมากมาย

ด้วยเที่ยวแสวงฉัน                   ทุกวันเพรางาย                                 ทุรพลจนร้าย                    ปิ้มกายอาตมา

                        จักม้วยมอดมิด                         เสื่อมยศอดจิต                          ดุจดังนายสา-

รถีทรมาน                                 ซึ่งม้าอาชา                                        ทุกวันเวลา                        เคืองแค้นขุ่นหมอง

                        ด้วยลูกนิราศ                             จากฝ่าพระบาท                        บิตุราชทั้งสอง

มาอยู่หิมวัน                              กระสันตรึกตรอง                            มิทันแทนสนอง              คุณพระบิดุมาร

                        จึงให้ปรารมภ์                          คิดไว้ไม่สม                              เสื่อมสูญเสียการ

จากข้อปรนนิบัติ                      ขาดขัดมานาน                                 ขอจงนฤบาล                    ทราบพระหฤทัย

                        นรินทร์ปิ่นเกล้า                      ทูลแจ้งแกล้งเล่า                      ยากเย็นเข็ญใจ

เสร็จสิ้นอวสาน                       ภูบาลกล่าวไข                                  ข้าแต่ภูวนัย                       บพิตรบิดา

                        ยังรู้ข่าวสาร                              แห่งพระเจ้าหลาน                  ทั้งสองเยาวราช์

ลูกให้เป็นทาน                         แก่พราหมณ์พฤฒา                         ใจร้ายหยาบช้า                 ทำโพยโบยตี

                        พระลูกทั้งสอง                         แตกช้ำพุพอง                           ทั่วทั้งกายี

จักเป็นฤๅตาย                           ไม่รู้คดี                                               นุชนาถมัทรี                     แต่ครวญคร่ำหา

                        บ่เว้นวายวัน                             ผอมเผือดผิวพรรณ                 ซูบซีดพักตรา

ทุกข์ทนเศร้าหมอง                 ด้วยสองเยาวราช์                             สมเด็จบิดา                        ทราบบ้างฤๅไฉน

                        กรุงสญชัยราช                         ตอบอรรถพจนาถ                    ดูราสายใจ

พ่ออย่าเศร้าโศก                       วิโยคหฤทัย                                       ด้วยสองทรามวัย             กัณหาชาลี

                        ซึ่งให้เป็นทาน                         แก่พราหมณาจารย์                  ใจร้ายกาลี

บิดาไถ่จาก                                แต่มือธชี                                           ตามโอรสศรี                     พิกัดราคา

                        แสนสาวสิงคาร                       ม้ารถคชสาร                             ทาสีทาสา

ละสิ่งละร้อย                            อีกสุวรรณา                                       พันตำลึงตรา                    ปรางค์ปราสาทชัย

                        แถมเพิ่มเติมตก                       แต่งให้ชูชก                              เกือบถึงสุริไอย

อันสองรักราช                         จากทาสเป็นไท                                เจ้าอย่าอาลัย                     เลยพระลูกยา

                        หน่อโพธิสัตว์                          ได้ฟังท้าวตรัส                          ชื่นชมหัทยา

จึงกราบทูลถาม                        ถึงราชมารดา                                   ประชวรโรคา                   ไข้ขุกทุกข์ภัย

                        ด้วยความวิโยค                         พระทัยท้าวโศก                       ไม่วางอาลัย

พระเนตรฟกช้ำ                       คลาคล่ำชลนัยน์                              ค่อยสว่างเสื่อมไป           เหือดแห้งน้ำตา

                        บ้างฤๅภูธร                                หนึ่งแสนยากร                        ทวยหาญเสนา

ฝูงราษฎร                                  ในกรุงพารา                                                     เป็นสุขหรรษา     ฤๅว่าขุ่นหมอง

                        ข้าวปลาฟ้าฝน                          ไม่มีวิกล                                    ตกตามทำนอง

ผลาผลไม้                                  มากมายก่ายกอง                              ชนังทั้งผอง                      สุขเกษมเปรมปรีดิ์

                        อยู่ฤๅเป็นไฉน                          ท้าวตรัสตอบไป                       ดูราราชี

บรรดาถามนั้น                         สารพันพื้นดี                                    อันตรายไม่มี                    แก่ฝูงชนา

                        หนึ่งองค์ชนมาร                     เป็นสุขสำราญ                         บ่มีโรคา

ฟ้าฝนตกตาม                           ฤดูไร่นา                                            สารพัดภักษา                    มั่งคั่งบริบูรณ์

                                        ภิกขเว ดูราสงฆ์                                         เมื่อพุทธพงศ์นเรนทร์สูร

                        ไถ่ถามความทั้งมูล                                                      ยังไม่เสร็จสิ้นพาที

                                        จึงองค์เอกอัครราช                                      สมเด็จนาถพระผุสดี

                        แวดล้อมด้วยสาวศรี                                                    เสด็จมายังอาศรม

                                        ถอดฉลองพระบาทา                                   ยกหัตถาเดินประนม

                        ฝ่ายองค์พระบรม                                                         กับเยาวราชนาถมัทรี

                                        ครั้นได้ทอดทัศนา                                       เห็นมารดาก็ยินดี

                        จรมามิทันที                                                                  ต้อนรับเสด็จพระชนมาร

                                        กราบลงแทบธรณี                                        พระผุสดีแสนสงสาร

                        ยกกรมิทันนาน                                                            ตรัสลูบหลังทั้งสององค์

                                        ชาลีแก้วกัณหา                                             สองขัตติยาหน่อสุริวงศ์

                        แวดล้อมด้วยอนงค์                                                      กุมารีกุมารา

                                        เสด็จมาถึงที่นั้น                                           พร้อมเพรียงกันหน้าศาลา

                        มัทรีทอดทัศนา                                                            เห็นลูกรักร่วมหฤทัย

                                        มิอาจจะอดกลั้น                                           ความโศกศัลย์รันทดใจ

                        เนตรนองคลองชลนัยน์                                             ไหลซึมซาบอาบกายา

                                        ดังโคอันนิราศ                                              ปราศจากลูกแต่เที่ยวหา

                        ครั้นพบบุตรอาตมา                                                     แสนโศกาไห้ร่ำไร

                                        เหมือนดังพระนุชนาถ                               เห็นเยาวราชสองสายใจ

                        เศร้าโศกสุดอาลัย                                                         หฤทัยนางพ่างแตกตาย

                                        แล่นมาด้วยเร็วพลัน                                    พระองค์สั่นทั่วทั้งกาย

                        พี่น้องสองสุดสาย                                                       เข้าสวมกอดเอาชนนี

                                        ระทวยระทดองค์                                         ขืนดำรงกายินทรี

                        ล้มลงเหนือปัถพี                                                          สามกระษัตริย์กลัดกลุ้มใจ

                                        สลบลืมสมฤดี                                              ขีรทารซ่านซึมไหล

                        เข้าปากพระหน่อไท                                                   ทั้งสองศรีมิวายปราณ

                                        ถ้าว่าน้ำนมนาง                                            ไม่เข้าปากสองกุมาร

                        ชุ่มชื่นชูสันดาน                                                          ดวงหทัยแห้งเหือดหาย

                                        จักม้วยชีวาวัน                                              เป็นแม่นมั่นไม่เคลื่อนคลาย

                        นี่หากยังไม่วาย                                                            แต่สลบลืมวิญญาณ์

                                        ฝ่ายองค์พระดาบส                                      เห็นโอรสสองเสน่หา

                        สลบลืมกายา                                                                 แทบอุราพระชนนี

                                        มิอาจจะอดกลั้น                                           ความโศกศัลย์ยิ่งพันทวี

                        ล้มลงเหนือปัถพี                                                          สิ้นสติสำรวมกาย

                                        ผุสดีศรีสญชัย                                               เห็นสายใจมาวอดวาย

                        ระทดหฤทัยหาย                                                          ให้กลุ้มกลัดขัดอุรา

                                        เศร้าโศกสุดอาลัย                                         สลบไปเหนือสุธา

                        จัตุรงค์พลเสนา                                                            ราษฎร์ประชาชาวสีพี

                                        เห็นหกกษัตรา                                             ม้วยชีวาหน้ากุฎี

                        ต่างต่างกรรแสงศรี                                                      สะอื้นร้องก้องหิมวัน

                                        สลบลืมสมประดี                                         ไม่มีใครจะอดกลั้น

                        ดำรงคงชีวัน                                                                 เอาไว้ได้แต่สักคน

                                        นอนนิ่งกลิ้งเกลื่อนกลาด                           น่าอนาถในไพรสณฑ์

                        ดังลมร้ายแรงรน                                                          พัดหอบหวนกวนพฤกษา

                                        ให้ล้มอยู่เนรนาด                                         ดูเกลื่อนกลาดไปทั้งป่า

                        อัศจรรย์เป็นโกลา                                                        พสุธาสะเทือนไหว

                                        ขุนเขาพระหิมพาน                                     สะท้านทั่วถึงเมรุไกร

                        กามาพจรไหว                                                              อัปสรนางต่างพิศวง

                                        สหัสนัยน์ไทเทเวศ                                      องค์อำมเรศท้าวตรัสทรง

                        ทิพเนตรสอดส่องส่ง                                                  ลงแลทั่วทุกตำบล

                                        เห็นหกกษัตรา                                             ม้วยมรณาในไพรสณฑ์

                        เสนีทั้งรี้พล                                                                   แต่สักคนไม่คืนคง

                                        อำมรินทร์จึงบันดาล                                   วัสสาการให้ตกลง

                        ในเขาคีรีวง                                                                   ก็ชุ่มชื่นฟื้นสมฤดี

                                        แห่งหกกษัตรา                                             อีกโยธาแสนเสนี

                        ต่างต่างยอชุลี                                                               ขึ้นกึกก้องร้องสาธุการ

                                        สรรเสริญพระบารมี                                   ในโลกนี้ไม่มีปาน

                        จักเสร็จพระโพธิญาณ                                                เป็นแม่นแท้แน่นักหนา

                                        ท้าวพระยาเสนามาตย์                                แสนสหชาติโยธา

                        นั่งน้อมพร้อมเพรียงหน้า                                          อาราธนาพระจักรี

                                        ขอเชิญพระดาบส                                        ลาพรตครองสีพี

                        โปรดข้าฝ่าธุลี                                                               ที่ทำผิดติดโทษา

                                        คุมคิดกันนิราศ                                             ข้าพระบาทขอสมา

                        ผิดพลั้งแต่หลังมา                                                        ได้งดโทษโปรดเกศี

                                        เชิญเสด็จครองสุริไอย                                เป็นธงชัยชาวสีพี

                        ไพร่พลหมู่มนตรี                                                        ได้เย็นเกล้าเท่าวันมรณ์

                                        ฉกษัตริย์สามสิกหก                                    คาถายกไว้เป็นกลอน

                        หวังให้สถาวร                                                              นครกัณฑ์กล่าวต่อไป.

 

TOP

home-icon-png-transparent-49191

facebook-e13553374964301

email1